AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI ADINDAN

Azərbaycan Respublikası

Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun

Q Ə R A R D A D I

Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372 və 384-cü maddələrinin əlaqəli şəkildə şərh edilməsinə dair

12 iyun 2025-ci il                                                                                     Bakı şəhəri

Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu Fərhad Abdullayev (sədr), Sona Salmanova, Humay Əfəndiyeva, Rövşən İsmayılov, Ceyhun Qaracayev, Fikrət Məmmədov, İsa Nəcəfov (məruzəçi-hakim), Kamran Şəfiyev və Xanlar Vəliyevdən ibarət tərkibdə,

məhkəmə katibi Fəraid Əliyevin iştirakı ilə,

Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 130-cu maddəsinin VI hissəsinə, “Konstitusiya Məhkəməsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 27.2 və 33- cü maddələrinə və Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin Daxili Nizamnaməsinin 39-cu maddəsinə müvafiq olaraq, xüsusi konstitusiya icraatının yazılı prosedur qaydasında keçirilən məhkəmə iclasında Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin müraciəti əsasında Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372 və 384-cü maddələrinin əlaqəli şəkildə şərh edilməsinə dair konstitusiya işinə baxdı.

İş üzrə hakim İ.Nəcəfovun məruzəsini, maraqlı subyektlər Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin müraciətini və Azərbaycan Respublikası Milli Məclisi Aparatının mülahizəsini, Azərbaycan Respublikasının Ali Məhkəməsi, Azərbaycan Respublikasının Vəkillər Kollegiyası, Hüquqi Ekspertiza və Qanunvericilik Təşəbbüsləri Mərkəzi tərəfindən təqdim edilmiş mütəxəssis mülahizələrini, ekspertlər Bakı Dövlət Universitetinin Hüquq fakültəsinin Mülki proses və kommersiya hüququ kafedrasının müdiri, hüquq üzrə fəlsəfə doktoru Ə.Əliyevanın və həmin kafedranın doktorantı S.Hüseynovun rəyini və iş materiallarını araşdırıb müzakirə edərək, Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu

MÜƏYYƏN  ETDİ:

Bakı Apellyasiya Məhkəməsi Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsinə  müraciət edərək Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372 və 384-cü maddələrinin əlaqəli şəkildə şərh edilməsini xahiş etmişdir.

Müraciətdən görünür ki, “Azərbaycan Beynəlxalq Bankı” Açıq Səhmdar Cəmiyyəti ölmüş borclunun borcunun onun vərəsəsindən tutulması barədə iddia qaldırmış, işə məhkəmədə baxılarkən vərəsə iddianı yazılı formada etiraf etmişdir.

Bakı şəhəri Suraxanı Rayon Məhkəməsi tərəfindən iddianın təmin edilməsi barədə qətnamə qəbul olunmuşdur.

Cavabdeh həmin qətnamədən apellyasiya şikayəti vermiş və şikayətini belə əsaslandırmışdır ki, iddianın etirafı barədə ərizə onun iradəsini əks etdirmir.

Apellyasiya şikayətinə baxarkən məhkəmə aşağı instansiya məhkəməsinin qətnaməsini ləğv edərək işi mahiyyəti üzrə baxılması üçün həmin məhkəməyə qaytarmaq səlahiyyəti ilə bağlı Mülki Prosessual Məcəllədə qeyri-müəyyənliyin olduğu qənaətinə gəlmişdir.

Bakı Apellyasiya Məhkəməsi belə hesab etmişdir ki, həmin Məcəllədə apellyasiya məhkəməsinin qeyd olunan səlahiyyəti göstərilməsə də, bunu qadağan edən norma da nəzərdə tutulmamışdır.

Müraciətdə qeyd edilir ki, işə birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən mahiyyəti üzrə baxılmadığı dörd halda apellyasiya instansiyası məhkəməsi tərəfindən birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsi ləğv edilməli və iş mahiyyəti üzrə baxılması üçün həmin məhkəməyə göndərilməlidir:

·       qətnamə yalnız cavabdehin iddianı etiraf etməsinə əsaslandıqda, lakin etiraf qanunsuz olduqda;

·       qətnamə yalnız iddia müddətinin keçməsinə əsaslandıqda, lakin iddia müddətinin tətbiqi qanunsuz olduqda;

·       qətnamə yalnız məhkəməyə müraciət müddətinin keçməsinə əsaslandıqda, lakin müddətin tətbiqi qanunsuz olduqda;

·       formal qətnamə qəbul edilsə də, mahiyyəti üzrə baxış mövcud olmadıqda.

Göstərilənlərə əsasən apellyasiya instansiyası məhkəməsi hüquqi, məhkəmə müdafiəsi hüququnun lazımi qaydada həyata keçirilməsinin təmin edilməsi məqsədi ilə Konstitusiya Məhkəməsinə müraciət etmək qərarına gəlmişdir. 

Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu müraciətlə bağlı aşağıdakıların qeyd olunmasını zəruri hesab edir.

Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 60-cı maddəsinin I hissəsinə əsasən, hər kəsin hüquq və azadlıqlarının inzibati qaydada və məhkəmədə müdafiəsinə təminat verilir.

Məhkəmə müdafiəsi hüququ əsas insan və vətəndaş hüquqları və azadlıqları sırasında olmaqla yanaşı, eyni zamanda bütün digər hüquq və azadlıqların təminatı kimi çıxış edir. Bu hüquq yalnız məhkəməyə müraciət etmək imkanını deyil, həmçinin pozulmuş hüquq və azadlıqların qanunvericilikdə müəyyən edilən hədlər çərçivəsində səmərəli müdafiə mexanizmi olan ədalət mühakiməsini nəzərdə tutur.

Nəzərə alınmalıdır ki, Konstitusiya ilə təminat verilən məhkəmə müdafiəsi hüququ şəxsin hüquq və azadlıqlarının pozulduğu halda məhkəmə aktlarından qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada yuxarı instansiya məhkəmələrinə şikayət vermək hüququnu da ehtiva edir.

Təsadüfi deyildir ki, məhkəmə müdafiəsi hüququna verilən təminatın davamı olaraq Konstitusiyanın VII fəsli məhkəmə hakimiyyətinə həsr olunmuş, məhkəmələrin hüquqi statusu və iyerarxiyası müəyyən edilmişdir.

Konstitusiyanın 132-ci maddəsinin I hissəsində göstərilmişdir ki, Azərbaycan Respublikasının apellyasiya məhkəmələri qanunla onların səlahiyyətlərinə aid edilmiş işlər üzrə yuxarı instansiya məhkəmələridir.

Konstitusiyanın tələblərindən irəli gələrək mülki mühakimə icraatında tərəflərin prosessual hüquqlarının həcmi, o cümlədən məhkəmənin malik olduğu səlahiyyətlərin dairəsi birinci, apellyasiya və kassasiya instansiyalarının təbiətlərinə uyğun olaraq mülki prosessual qanunvericiliklə fərqləndirilmişdir. Mülki mübahisələrlə bağlı qanunvericiliklə müəyyənləşdirilən üç mərhələli məhkəmə sisteminin mövcudluğu isə belə mübahisələrin qərəzsiz, ədalətli, qanuni və əsaslı həll edilməsinə yönəlmişdir.

Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu müraciətdə göstərilən məsələnin həlli baxımından, ilk növbədə, mülki icraat gedişində cavabdehin iddianı etiraf etməsi, eləcə də iddia və ya kəsici müddətlərin tətbiqi ilə bağlı bəzi məqamlara aydınlıq gətirilməsini vacib hesab edir.

Mülki Prosessual Məcəllənin 216.1-ci maddəsinə əsasən, işi mahiyyəti üzrə həll edən birinci instansiya məhkəməsinin aktı qətnamə formasında çıxarılır.

İşin mahiyyəti üzrə həll edilməsi ilə bağlı məhkəmə icraatı işin məhkəmədə baxılmağa hazırlanması və məhkəmə baxışı mərhələlərindən ibarətdir.

Məhkəmənin cavabdeh tərəfindən iddianın etiraf olunması halına münasibətdə  nəzərə alınmalıdır ki, Mülki Prosessual Məcəllənin 190 və 191-ci maddələrinin məzmunundan göründüyü kimi belə etirafın təsdiq edilib-edilməməsi məsələsi hazırlıq mərhələsində deyil, məhz işə mahiyyəti üzrə baxılmağa başlandıqdan sonra həll edilir. Bu isə ondan irəli gəlir ki, cavabdehin etirafının qəbul edilməsi məhz işin mahiyyəti üzrə həllinin yekunu kimi qəbul edilən sənədin, yəni iddianın təmin edilməsi barədə qətnamənin qəbulu ilə nəticələnir.

Belə ki, Mülki Prosessual Məcəllənin 190-cı maddəsinə görə, işə mahiyyəti üzrə baxılması sədrlik edənin məruzəsi ilə başlanır. Bundan sonra sədrlik edən iddianı və iddiaya etirazda göstərilmiş işin faktiki hallarını, işin mübahisəsiz hallarını və tərəflərin mübahisələndirdiyi halları, həmçinin tərəflərin təqdim etdiyi sübutları elan edir. İşin məruzəsindən sonra sədrlik edən əlavələrin və ya dəqiqləşdirmələrin olub-olmamasını aydınlaşdırır.

Cavabdehin iddianı etiraf etməsi məhkəmə iclasının protokoluna yazılır və protokolu müvafiq surətdə iddiaçı, cavabdeh və ya hər iki tərəf imzalayır. Cavabdehin iddianı etiraf etməsi bu hərəkətlərin nəticəsi aydın surətdə şərh olunan, məhkəməyə göndərilən yazılı ərizələrdə də ifadə oluna bilər.

Cavabdeh tərəfindən iddia etiraf edildikdə və bu, məhkəmə tərəfindən təsdiq edildikdə, məhkəmə iddiaçının irəli sürdüyü tələblərin təmin olunması barədə qətnamə çıxarır. Məhkəmə cavabdehin iddianı etiraf etməsini qəbul etmədikdə bununla bağlı əsaslandırılmış qərardad çıxarır və işə mahiyyəti üzrə baxılmasını davam etdirir (Mülki Prosessual Məcəllənin 191.1, 191.3, 191.4-cü maddələri).

Nəzərə alınmalıdır ki, Mülki Prosessual Məcəllədə birbaşa göstərilməsə də, onun normalarının mahiyyətindən irəli gələn dispozitivlik prinsipi mülki prosesdə mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Dispozitivlik prinsipi işdə iştirak edən şəxslərin, ilk növbədə, tərəflərin iş materiallarından və prosessual hüquqlardan maraqlarına uyğun sərbəst istifadə etməsinin mümkünlüyünü nəzərdə tutur (Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun L.İ.Binnətovanın şikayəti üzrə 2008-ci il 8 may tarixli Qərarı).

Bu prinsip işdə iştirak edən şəxslərin mülki prosesin əmələ gəlməsi, davam etməsi və sonlandırılması ilə əlaqədar öz hüquqları barəsində sərbəst sərəncam verməsində ifadə olunur.

İddianın etirafı da cavabdehin iradəsindən asılı olmaqla məhz dispozitivlik prinsipindən irəli gəlir. Lakin belə iradə heç də həmişə məhkəmə üçün mütləq xarakter daşımır. Yuxarıda qeyd olunan normalardan göründüyü kimi məhkəmə cavabdehin iddianı etiraf etməsini qəbul etməyə bilər və bu halda işin mahiyyəti üzrə baxışı davam etdirilməlidir.

Cavabdehin iddianı etiraf etməsinin məhkəmə tərəfindən qəbul olunmamasının əsasları ilə bağlı göstərilməlidir ki, cavabdehin iddianı etirafı qanuna zidd olarsa və ya hər hansı bir şəxsin hüquqlarını və qanunla qorunan mənafeyini pozarsa, məhkəmə belə hərəkətləri qəbul etmir. Belə hallarda məhkəmə mübahisəyə mahiyyəti üzrə baxır (Mülki Prosessual Məcəllənin 52.5-ci maddəsi).

Həmçinin Mülki Prosessual Məcəllənin 106.1 və 106.4-cü maddələrinin məzmunu belə nəticəyə gəlməyə əsas verir ki, məhkəmə işdə iştirak edən şəxslərin iş üçün əhəmiyyətli olan və onlara məlum olan faktlar barədə, o cümlədən iddianın etirafı ilə bağlı izahatlarını, iş üzrə toplanmış digər sübutlarla yanaşı yoxlanılmalı və qiymətləndirilməlidir. Məhkəmə faktın etiraf olunmasının işin hallarının gizlədilməsi məqsədi ilə və yaxud aldatma, zor, hədə və ya yanılma təsiri nəticəsində baş verməsinə şübhə edirsə, etirafı qəbul etmir. Bu halda həmin faktlar ümumi qaydada sübut olunmalıdır.

Göründüyü kimi, iddianın etirafının qanunazidd olub-olmamasını müəyyənləşdirmək, zərurət yarandıqda üçüncü şəxslərin hüquq və qanunla qorunan mənafelərini pozub-pozmamasını qiymətləndirmək işə baxan məhkəmələrin vəzifəsi kimi nəzərdə tutulmuşdur. Belə qiymətləndirmə isə bəzən tərəflərin izahatlarının dinlənilməsini, əldə edilmiş sübutların tədqiq edilməsini zəruri edə bilər.

Mülki Prosessual Məcəllənin 52.5-ci maddəsində göstərilən hallar aşkar olunmadıqda cavabdehin iddianı etiraf etməsinin məhkəmə tərəfindən təsdiq edilməməsi və məhkəmənin öz təşəbbüsü ilə işin digər faktiki hallarını müəyyənləşdirməsi, eləcə də mülki icraatı davam etdirməsi isə həm çəkişmə, həm də prosessual qənaət prinsipinin pozulması ilə nəticələnərdi.

Beləliklə, iddianın cavabdeh tərəfindən etiraf edilməsi və həmin etirafın məhkəmə tərəfindən təsdiqi nəticəsində qəbul edilən iddia tələbinin təmin olunması barədə qətnamə işi mahiyyəti üzrə həll edən məhkəmə aktıdır.

Məhkəmələr tərəfindən iddia və ya kəsici müddətlərin tətbiqi nəticəsində iddiaların rədd edilməsinə münasibətdə qeyd olunmalıdır ki, belə müddətlərin tətbiq olunması məhkəməni işi mahiyyəti üzrə araşdırmaq vəzifəsindən azad edən hal kimi qəbul edilə bilməz.

Bu kimi hallardan (iddia və ya kəsici müddətlərin ötürülməsi) asılı olmayaraq məhkəmələr Mülki Prosessual Məcəllənin ədalət mühakiməsinin çəkişmə və faktlar əsasında həyata keçirilməsini zəruri edən prinsiplərini rəhbər tutaraq işlərə mahiyyəti üzrə baxmalıdırlar.

O da göstərilməlidir ki, iddia müddəti bu müddətin axımının başlanmasına səbəb olan subyektiv hüququn pozulması ilə bilavasitə bağlıdır. Buna görə də, məhkəmə iddiaçının müvafiq subyektiv hüquqa malik olub-olmaması, subyektiv hüququn pozulub-pozulmaması, cavabdehin bu pozuntunu edib-etməməsi məsələlərini araşdırmadan iddia müddətinin keçməsinə görə iddianı rədd etməkdə haqlı deyil. İddia müddətinin keçməsinə görə iddianı rədd etmiş, lakin subyektiv mülki hüququn pozulması məsələsini həll etməyən məhkəmə aktı daxilən ziddiyyətli və əsassızdır. Çünki iddia müddətinin keçməsinə görə məhkəmənin gəldiyi nəticə lazımi əsasa söykənmir.

Oxşar hüquqi mövqe Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun X.Xəlilovun şikayəti üzrə 2009-cu il 16 yanvar tarixli Qərarında da ifadə olunmuşdur.

Beləliklə, istər cavabdehin iddianı etiraf etməsi, istərsə də müddətlərin tətbiqi birinci instansiya məhkəməsində işin mahiyyəti üzrə həll edilməsini istisna edən hallar kimi qiymətləndirilməməlidir. Bu baxımdan, göstərilən hallarda məhkəmələr işə formal yanaşmamalı, işin hərtərəfli, tam və obyektiv tədqiqinə şərait yaratmalı, qanuni və əsaslı qətnamənin qəbul edilməsi üçün bütün zəruri tədbirləri görməlidir.

Bununla belə, birinci instansiya məhkəməsi işə mahiyyəti üzrə baxmış və həll etmiş olsa da, qanuni və əsaslı məhkəmə aktının qəbul edilməsi üçün əhəmiyyət kəsb edən bütün faktiki halların aydınlaşdırılmaması, məhkəmə tərəfindən müəyyən edilmiş, iş üçün əhəmiyyəti olan halların sübut edilməməsi, qətnamədə göstərilmiş nəticələrin işin hallarına uyğun gəlməməsi, maddi və ya prosessual hüquq normalarının pozulması və ya düzgün tətbiq edilməməsi kimi məhkəmə səhvlərinin mövcudluğu istisna edilmir.

Apellyasiya icraatı da məhz birinci instansiya məhkəmələrinin yol verdiyi belə səhvlərin aşkarlanaraq aradan qaldırılmasına yönəlmişdir. Apellyasiya məhkəməsinin funksiyası aşağı instansiya məhkəmələri tərəfindən qəbul edilmiş aktlar üzərində məhkəmə nəzarətinin həyata keçirilməsi, məhkəmə səhvlərinin aradan qaldırılması vasitəsi ilə ədalət mühakiməsinin səmərəliliyinin və hər kəsin Konstitusiya ilə bəyan edilmiş məhkəmə müdafiəsi hüququnun təmin edilməsidir.

Apellyasiya instansiyası məhkəməsində işə baxılmanın hədləri Mülki Prosessual Məcəllənin 372-ci maddəsi ilə müəyyənləşdirilmişdir. Həmin Məcəllənin 372.1-ci maddəsində göstərilmişdir ki, apellyasiya instansiyası məhkəməsi tam hüquqlu məhkəmə kimi işə işdə olan və əlavə təqdim olunmuş sübutlar əsasında mahiyyəti üzrə baxır. Qanunverici tərəfindən müəyyən olunan bu hədlər həmin maddənin digər bəndləri vasitəsilə konkretləşdirilmişdir.

Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun “Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 372-ci maddəsinin apellyasiya baxışının hədləri barədə müddəalarının həmin Məcəllənin 372.1 və 372.7-ci maddələrinin tələbləri baxımından şərh edilməsinə dair” 2011-ci il 20 may tarixli Qərarında qeyd olunmuşdur ki, apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsini yalnız mübahisələndirilən hissədə şikayətin dəlilləri həcmində yoxlayır. Bununla əlaqədar olaraq, apellyasiya instansiyası məhkəməsi qətnamənin mübahisələndirilməyən hissəsinə toxunmamalıdır.

Apellyasiya instansiyası məhkəməsi maddi hüquq normalarına riayət edilməsini yalnız birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsinin əsaslılığının mübahisələndirilən hissəsində yoxlamaq hüququna malikdir.

Prosessual hüquq normalarının pozulması ilə bağlı Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun mövqeyi ondan ibarət olmuşdur ki, apellyasiya instansiyası məhkəməsi prosessual hüquq normalarına riayət olunub-olunmamasını apellyasiya şikayətinin obyektindən və predmetindən asılı olmayaraq yoxlayır.

Mülki Prosessual Məcəllənin 372-ci maddəsi ilə müəyyən olunmuş hədlərdə işə baxan apellyasiya instansiyası məhkəməsinin səlahiyyətləri, yəni qəbul edə biləcəyi qərarlar isə həmin Məcəllənin 384-cü maddəsində göstərilmişdir. Həmin norma ilə işi təkrar baxılması üçün birinci instansiya məhkəməsinə göndərmək apellyasiya məhkəmələrinin səlahiyyəti kimi müəyyən edilməmişdir.

Mülki Prosessual Məcəllənin 384.0.4-cü maddəsinə əsasən, yalnız işə məhkəmə və ya ərazi aidiyyəti qaydalarının pozulması ilə baxıldığı müəyyən edilərsə, apellyasiya instansiyası məhkəməsi qətnaməni ləğv edib, işi aidiyyəti üzrə birinci instansiya məhkəməsinə göndərə bilər.

Apellyasiya instansiyası məhkəməsinin bu səlahiyyəti Mülki Prosessual Məcəllənin 372.7-ci maddəsində nəzərdə tutulan məhkəmələr tərəfindən prosessual hüquq normalarına riayət edilməsinin yoxlanılması vəzifəsi ilə bağlıdır.

Aidiyyətlə bağlı prosessual normaların pozulduğu aşkar edildikdə işin aidiyyəti üzrə birinci instansiya məhkəməsinə göndərilməsi ilə bağlı qaydanın mövcudluğu ondan irəli gəlir ki, işə aidiyyəti məhkəmədə deyil, başqa məhkəmədə baxılması elə məhkəmə səhvinin baş verməsi ilə nəticələnir ki, bu səhvin bilavasitə apellyasiya instansiyası məhkəməsinin özü tərəfindən aradan qaldırılması mümkün deyil.

Qanunvericilikdə apellyasiya məhkəmələrinin işi yenidən baxılması üçün birinci instansiya məhkəməsinə göndərmək səlahiyyətinin nəzərdə tutulmamasına baxmayaraq, həmin məhkəmələrin aşağı instansiya məhkəməsinin qətnaməsini tamamilə və ya qismən ləğv edib birinci instansiya məhkəməsində müəyyən edilmiş hallar və ya əlavə təqdim olunmuş sübutlar əsasında yeni qətnamə qəbul etmək səlahiyyəti öz əksini tapmışdır (Mülki Prosessual Məcəllənin 384.0.2-ci maddəsi).

Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu qeyd etməyi zəruri hesab edir ki, qanunverici apellyasiya instansiyası məhkəmələrinə məhkəmə aktının ləğv etmək səlahiyyətini tanımaqla yanaşı, apellyasiya baxışının hədləri çərçivəsində aşkar edilmiş məhkəmə səhvlərinin aradan qaldırılması və yeni qərar qəbul edilməsi istiqamətində Mülki Prosessual Məcəllədə bir sıra prosessual imkanlar müəyyən etmişdir. Qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş məhdudiyyətlər nəzərə alınmaqla yeni sübutların qəbul edilməsi və araşdırılması (372.2 və 380.1-ci maddələr), işdə iştirak edən şəxslərin işə apellyasiya instansiyası məhkəməsində baxılması ilə bağlı olan bütün məsələlər barəsində müraciətlərinin və vəsatətlərinin dinlənilib həll edilməsi (377-ci maddə), əlavə şahidlərin çağırılması və dindirilməsi, birinci instansiya məhkəməsinin araşdırmadan imtina etdiyi digər sübutların tələb edilməsi haqqında tərəflərin vəsatətlərinə baxılması (380.2-ci maddə) ilə bağlı hüquqi tənzimləmələr xüsusilə qeyd olunmalıdır.

Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu Mülki Prosessual Məcəllənin 372.2-ci maddəsinin tələblərini nəzərə almaqla qeyd etməyi vacib hesab edir ki, yeni sübutların apellyasiya instansiya məhkəməsi tərəfindən qəbul edilməsi üçün aşağıdakı halların mövcud olması zəruridir:

·       işə birinci instansiya məhkəməsində baxılan zaman işdə iştirak edən şəxsin həmin sübutları təqdim etmək imkanının olmadığının sübut edilməsi;

·       yeni sübutların aidiyyət və mümkünlük tələblərinə cavab verməsi;

·       apellyasiya məhkəməsinin sübutun birinci instansiya məhkəməsinə təqdim edilməməsinin səbəblərini üzrlü hesab etməsi.

Beləliklə, apellyasiya instansiyası məhkəməsi birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsini tamamilə və ya qismən ləğv edilib yeni qətnamə qəbul edərkən, dispozitivlik və çəkişmə prinsiplərinin tələbləri və apellyasiya baxışının hədləri çərçivəsində, aşkar edilmiş məhkəmə səhvlərinin aradan qaldırılması üçün bütün prosessual hüquqi imkanlardan istifadə etməlidir.

Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu vurğulayır ki, apellyasiya instansiyası məhkəmələrinin səlahiyyətlərinin qeyd edilən qaydada tənzimlənməsi işlərə baxılmasının uzanmasının qarşısını almaqla prosessual qənaət prinsipinin təmin olunmasına, məhkəmələrin artıq iş yükü ilə yüklənməsinin önlənməsinə xidmət edir.

Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu əvvəlki Qərarlarında da qeyd etmişdir ki, eyni işə dəfələrlə məhkəmələr tərəfindən baxılması üç pilləli məhkəmə sisteminin təyinatına, məhkəmə hüquq islahatlarının məqsədlərinə, ədalət mühakiməsini həyata keçirən məhkəmələrin qanunla nəzərdə tutulmuş vəzifələrinə uyğun gəlməyərək məhkəmənin nüfuzuna mənfi təsir göstərir (N.Rzazadə və R.Rzazadənin şikayəti üzrə 2018-ci il 11 dekabr tarixli Qərar).

Göstərilənlərə əsasən Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu belə nəticəyə gəlir ki,  Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin müraciətində qaldırılan hüquqi məsələlərin həll edilməsinə dair Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun hüquqi mövqelərinin mövcud olması, eləcə də bu Qərardadla bəzi məsələlərə aydınlıq gətirilməsi nəzərə alınaraq, hazırkı vəziyyətdə müraciət üzrə Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun ayrıca Qərarının qəbul edilməsinə ehtiyac yoxdur.

Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 130-cu maddəsinin VI və “Konstitusiya Məhkəməsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 49, 60, 62, 68 və 69-cu maddələrini rəhbər tutaraq, Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu

QƏRARA  ALDI:

1.              Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 132-ci maddəsinin I hissəsinin və Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin 384-cü maddəsinin tələblərindən irəli gələrək apellyasiya instansiyası məhkəməsinin birinci instansiya məhkəməsinin qətnaməsini ləğv edərək işi yenidən baxılması üçün həmin məhkəməyə göndərmək səlahiyyəti istisna edilir.

2.              Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun bu Qərardadının təsviri-əsaslandırıcı hissəsində göstərilən əsaslara görə, Bakı Apellyasiya Məhkəməsinin müraciəti üzrə ayrıca Qərar qəbul edilməsinə ehtiyac olmadığından konstitusiya işinin icraatına xitam verilsin.

3.              Qərardadın surəti 7 gün müddətində Bakı Apellyasiya Məhkəməsinə göndərilsin.

4.              Qərardad “Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin Məlumatı”nda dərc edilsin, habelə Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin rəsmi internet saytında yerləşdirilsin.

Sədr                                                                                                  Fərhad Abdullayev