AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI ADINDAN
Azərbaycan
Respublikası
Konstitusiya
Məhkəməsi Plenumunun
Q Ə R A R
D A D I
“Vətəndaşların
pensiya təminatı haqqında” Azərbaycan Respublikasının 1992-ci il 23 sentyabr tarixli
Qanununun 67-ci maddəsinin üçüncü hissəsinin “ğ” bəndinin “Zabit heyətinə mənsub
şəxslərə, gizirlərə, miçmanlara, müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmət hərbi
qulluqçularına, daxili işlər, ədliyyə, gömrük, miqrasiya, fövqəladə hallar və
vergi orqanlarının rəis və sıravi heyətinə mənsub şəxslərə və onların ailələrinə
pensiya təyin edilib verilməsi üçün uzun müddət xidmət vaxtının hesablanması
qaydası haqqında” Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 1992-ci il 23 noyabr tarixli 631 nömrəli Qərarının 1-ci hissəsinin on
dördüncü abzası ilə əlaqəli
şəkildə şərh edilməsi barədə Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məhkəməsinin
müraciətinə dair
4 dekabr 2025-ci il
Bakı şəhəri
Azərbaycan Respublikası
Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu Fərhad Abdullayev (sədr), Humay Əfəndiyeva,
Rauf Quliyev, Otari Qvaladze, Fikrət Məmmədov, İsa Nəcəfov, Rəşid Rzayev,
Fərhad Tutayuk (məruzəçi-hakim) və Xanlar Vəliyevdən ibarət tərkibdə,
məhkəmə katibi Fəraid Əliyevin
iştirakı ilə,
Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 130-cu maddəsinin VI hissəsinə,
“Konstitusiya Məhkəməsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 27.2 və
33-cü maddələrinə və Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin Daxili
Nizamnaməsinin 39-cu maddəsinə müvafiq olaraq, xüsusi konstitusiya icraatının
yazılı prosedur qaydasında keçirilən məhkəmə iclasında Naxçıvan Muxtar
Respublikası Ali Məhkəməsinin müraciəti əsasında “Vətəndaşların
pensiya təminatı haqqında” Azərbaycan Respublikasının 1992-ci il 23 sentyabr tarixli
Qanununun 67-ci maddəsinin üçüncü hissəsinin “ğ” bəndinin “Zabit heyətinə mənsub
şəxslərə, gizirlərə, miçmanlara, müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmət hərbi
qulluqçularına, daxili işlər, ədliyyə, gömrük, miqrasiya, fövqəladə hallar və
vergi orqanlarının rəis və sıravi heyətinə mənsub şəxslərə və onların ailələrinə
pensiya təyin edilib verilməsi üçün uzun müddət xidmət vaxtının hesablanması
qaydası haqqında” Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 1992-ci il 23
noyabr tarixli 631 nömrəli Qərarının 1-ci hissəsinin on dördüncü abzası ilə əlaqəli
şəkildə şərh edilməsinə dair konstitusiya işinə baxdı.
İş üzrə hakim F.Tutayukun məruzəsini, maraqlı
subyektlər Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məhkəməsinin müraciətini və Azərbaycan
Respublikası Milli Məclisi Aparatının mülahizəsini, Azərbaycan Respublikası
Ədliyyə Nazirliyinin, Azərbaycan Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin, Azərbaycan
Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin, Azərbaycan
Respublikası Vəkillər Kollegiyasının, Hüquqi Ekspertiza və Qanunvericilik Təşəbbüsləri
Mərkəzinin mütəxəssis mülahizələrini, ekspertlər Bakı Dövlət Universitetinin Əmək
və ekologiya hüququ kafedrasının dosenti, hüquq üzrə fəlsəfə doktoru L.Ələsgərovanın
və həmin kafedranın müəllimi, hüquq üzrə fəlsəfə doktoru F.Əliyevanın rəyini və
iş materiallarını araşdırıb müzakirə edərək, Azərbaycan Respublikası
Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu
MÜƏYYƏN
ETDİ :
Naxçıvan
Muxtar Respublikasının Ali Məhkəməsi Azərbaycan
Respublikasının Konstitusiya Məhkəməsinə (bundan sonra – Konstitusiya Məhkəməsi)
müraciət edərək “Vətəndaşların pensiya təminatı haqqında” Azərbaycan
Respublikasının 1992-ci il 23 sentyabr tarixli Qanununun 67-ci maddəsinin üçüncü hissəsinin “ğ” bəndinin “Zabit heyətinə mənsub
şəxslərə, gizirlərə, miçmanlara, müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmət hərbi
qulluqçularına, daxili işlər, ədliyyə, gömrük, miqrasiya, fövqəladə hallar və vergi orqanlarının rəis və sıravi heyətinə mənsub
şəxslərə və onların ailələrinə pensiya təyin edilib verilməsi üçün uzun müddət
xidmət vaxtının hesablanması qaydası haqqında” Azərbaycan Respublikası Nazirlər
Kabinetinin 1992-ci il 23 noyabr tarixli 631 nömrəli Qərarının (bundan sonra – 1992-ci
il 23 noyabr tarixli 631 nömrəli Qərar) 1-ci hissəsinin on dördüncü abzası ilə əlaqəli
şəkildə şərh edilməsini xahiş etmişdir.
Müraciətdən görünür ki,
Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasının
icraatında P.Qəribovun 1996-cı il iyulun 2-dən
1997-ci il oktyabrın 21-dək Naxçıvan Universitetində təhsil aldığı müddətin
yarısının uzun müddət xidmətə daxil edilməsi və məlumat vərəqində dəyişiklik
edilərək Naxçıvan Muxtar Respublikası Dövlət Sosial Müdafiə Fondu publik hüquqi
şəxsinə göndərilməsi öhdəliyinin cavabdeh Naxçıvan Muxtar Respublikası Daxili
İşlər Nazirliyinin üzərinə qoyulması tələbi ilə bağlı inzibati mübahisəyə dair iş
vardır.
Müraciətə
əsasən P.Qəribovun daxili işlər orqanlarında xidmət müddəti 1997-ci il iyulun
30-dan 2017-ci il avqustun 2-dək təqvimi hesablama ilə 20 il, 1 gün, imtiyazlı
hesablama ilə 28 il, 10 ay, 15 gün təşkil edir.
Həmçinin P.Qəribov 1996-1997-ci tədris ilində Naxçıvan Universitetinin “İqtisadiyyatın hüquqi tənzimlənməsi” ixtisası üzrə əyani şöbəsinin I kursuna qəbul olmuş və 1997-1998-ci tədris ilində təlim məşğələlərində iştirak etmədiyindən rektorluğun 1997-ci il 21 oktyabr tarixli əmri ilə həmin ixtisasın II kursundan tələbələr sırasından xaric edilmişdir.
Naxçıvan Muxtar Respublikası İnzibati Məhkəməsinin 2024-cü il 6 may tarixli qərarı ilə P.Qəribovun iddia tələbi rədd edilmiş, Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasının 2024-cü il 16 avqust tarixli qərarı ilə apellyasiya şikayəti təmin edilməmiş və Naxçıvan Muxtar Respublikası İnzibati Məhkəməsinin 2024-cü il 6 may tarixli qərarı dəyişdirilmədən saxlanılmışdır.
Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin İnzibati Kollegiyasının 2025-ci il 27 fevral tarixli qərarı ilə apellyasiya instansiyası məhkəməsinin 2024-cü il 16 avqust tarixli qərarı ləğv edilmiş və iş yenidən baxılması üçün həmin məhkəməyə göndərilmişdir.
Müraciətdə qeyd edilmişdir ki, daxili işlər orqanlarının rəis və sıravi heyətinə mənsub şəxslərin pensiya təyinatı ilə bağlı uzun müddət xidmət illərinin hesablanmasına dair hüquq tətbiqetmə təcrübəsində fikir ayrılığı mövcuddur.
Belə ki, bir qrup hüquq tətbiqedənlərin mövqeyinə əsasən, daxili işlər orqanlarının rəis və sıravi heyətinə mənsub şəxslərə pensiya təyin edilərkən, onların həqiqi hərbi xidmətə və daxili işlər orqanlarında sıravi və rəis heyəti vəzifələrinə götürülməzdən əvvəl mülki ali təhsil müəssisələrində, habelə digər təhsil müəssisələrində keçirdikləri təhsil vaxtının (beş ilədək müddət daxilində təhsilin bir ilinin altı ay sayılmaqla) uzun müddət xidmətə daxil edilməsi yalnız həmin şəxslərin təhsil aldıqları mülki ali təhsil müəssisələrində, habelə digər təhsil müəssisələrində təhsillərini başa vurduqları halda mümkündür.
Digər mövqe ondan ibarətdir ki, 1992-ci il 23 noyabr tarixli 631 nömrəli Qərarın 1-ci hissəsinin on dördüncü abzasında “bitirmək”, "təhsili başa vurmaq” anlayışı nəzərdə tutulmadığından, tamamlanmamış təhsil müddəti qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş qaydada uzun müddət xidmətin hesablanması zamanı nəzərə alınmalıdır.
Qeyd olunanlara əsasən, müraciət edən hüquqi müəyyənlik, bərabərlik və ayrı-seçkiliyin qadağan edilməsi prinsiplərinin təmin edilməsi məqsədilə yuxarıda göstərilən normaların əlaqəli şəkildə şərh edilməsinin zəruriliyi qənaətinə gəlmişdir.
Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu müraciətlə bağlı aşağıdakıların qeyd olunmasını vacib hesab edir.
Azərbaycan
Respublikası Konstitusiyasının (bundan sonra – Konstitusiya) 12-ci
maddəsinin I hissəsinə uyğun olaraq, insan və vətəndaş hüquqlarının və
azadlıqlarının, Azərbaycan Respublikasının vətəndaşlarına layiqli həyat səviyyəsinin təmin
edilməsi dövlətin ali məqsədidir. Azərbaycan
dövləti xalqın və hər bir vətəndaşın rifahının yüksəldilməsi, onun sosial
müdafiəsi və layiqli həyat səviyyəsi qayğısına qalır (Konstitusiyanın 16-cı
maddəsinin I hissəsi).
Əsas
sosial-iqtisadi hüquqlardan biri olan sosial təminat hüququ Konstitusiyanın
38-ci maddəsində təsbit olunmuşdur. Həmin maddəyə görə, hər kəsin sosial
təminat hüququ vardır. Hər kəs qanunla müəyyən edilmiş yaş həddinə çatdıqda,
xəstəliyinə, əlilliyinə, ailə başçısını itirdiyinə, əmək qabiliyyətini
itirdiyinə, işsizliyə görə və qanunla nəzərdə tutulmuş digər hallarda sosial
təminat hüququna malikdir.
Subyektiv hüquq
olaraq sosial təminat hüququ, ilk növbədə, hər kəsin qanunla müəyyən edilmiş
hallarda və məbləğdə pensiya almaq hüququnu nəzərdə tutur. Bu mənada, pensiya
təminatı sosial təminat hüququnun mühüm tərkib hissəsi kimi çıxış edir.
Bu hüquq bir sıra
beynəlxalq-hüquqi sənədlərdə də öz əksini tapmışdır. Belə ki, Ümumdünya İnsan
hüquqları Bəyannaməsinin 22-ci maddəsinə əsasən cəmiyyətin bir üzvü kimi, hər bir insan sosial
təminat hüququna və öz ləyaqətini qoruyub saxlaya bilmək və öz şəxsiyyətini
azad inkişaf etdirmək üçün iqtisadi, sosial və mədəni sahələrdə zəruri olan
hüquqlarını milli səylər və beynəlxalq əməkdaşlıq vasitəsilə, hər bir dövlətin
strukturu və resurslarına müvafiq olaraq həyata keçirmək hüququna malikdir.
“İqtisadi, sosial
və mədəni hüquqlar haqqında” Beynəlxalq Paktın 9-cu maddəsində nəzərdə
tutulmuşdur ki, sosial sığorta da daxil olmaqla hər bir şəxsin sosial təminat
hüququ vardır.
Pensiya təminatı sahəsində vətəndaşların hüquqları
bilavasitə onun əmək və ya digər ictimai faydalı fəaliyyətindən, həmin
fəaliyyətin həcm və xarakterindən asılıdır.
Konstitusiya insan
hüquq və azadlıqlarını müdafiə etmək vəzifəsini dövlətin üzərinə qoyur. Bu da
öz növbəsində, pensiya təminatı sahəsində hüquqi müəyyənlik və vətəndaşların
qanuna və dövlətə etimadı prinsiplərinə uyğun olaraq pensiyaların yalnız səlahiyyətli
orqanlar tərəfindən və qanuna müvafiq təyin edilməsini, pensiya hüququnun
yaranmasını təsdiq edən sənədlərin hazırlanması və pensiya məbləğinin
hesablanmasının dəqiq və aydın aparılmasını təmin edən hüquqi tənzimləmə
sisteminin yaradılmasını ehtiva edir (Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun “Əmək
pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 1.0.1, 1.0.2, 1.0.5 və
20.14-cü maddələrinin şərh edilməsinə dair” 2020-ci il 15 may tarixli Qərarı).
Hüququn aliliyi
prinsipinə əsaslanan qanunçuluq prinsipi, digər məsələlərlə yanaşı, dövlət
orqanlarının məhz qanunla müəyyən edilmiş səlahiyyətlərinə uyğun olaraq, bu
hüdudlar və müddətlər çərçivəsində hərəkət etmək vəzifəsini də nəzərdə tutur. Qanunçuluq
prinsipinin bu təzahürü birbaşa Konstitusiyanın 71-ci maddəsinin X hissəsində təsbit
edilmişdir. Həmin normaya əsasən, dövlət orqanları yalnız bu Konstitusiya əsasında,
qanunla müəyyən edilmiş qaydada və hüdudlarda fəaliyyət göstərə bilərlər (Konstitusiya
Məhkəməsi Plenumunun “Azərbaycan Respublikası İnzibati Xətalar Məcəlləsinin
54.3-cü maddəsinin və “Prokurorluq haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun
4, 21 və 27-ci maddələrinin bəzi müddəalarının əlaqəli şəkildə şərh edilməsinə
dair” 2021-ci il 23 fevral tarixli Qərarı).
Qeyd olunmalıdır ki, Azərbaycan Respublikasında
pensiya islahatlarının ilkin mərhələsində 1992-ci il aprelin 29-da “Hərbi qulluqçuların pensiya təminatı haqqında” Azərbaycan
Respublikasının Qanunu (bundan sonra – “Hərbi qulluqçuların pensiya təminatı haqqında” Qanun),
1992-ci il sentyabrın 23-də isə “Vətəndaşların pensiya təminatı haqqında”
Azərbaycan Respublikasının Qanunu (bundan sonra –
“Vətəndaşların pensiya təminatı haqqında” Qanun) qəbul
edilmişdir. Sonradan həmin qanunlarla tənzimlənən məsələlər vahid normativ
hüquqi aktda – “Əmək
pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikasının 2006-cı il 7 fevral tarixli Qanununda (bundan sonra – “Əmək pensiyaları haqqında” Qanun) birləşdirilmiş,
2007-ci il 6 mart tarixli və 19 oktyabr tarixli qanunlarla isə “Vətəndaşların
pensiya təminatı haqqında” və “Hərbi qulluqçuların pensiya təminatı haqqında”
qanunlar qüvvədən düşmüşdür.
“Vətəndaşların
pensiya təminatı haqqında” Qanunun 67-ci maddəsində iş stajına daxil edilən əmək
fəaliyyətinin növləri sadalanmışdır. Həmin maddənin üçüncü hissəsinin “ğ” bəndinə
əsasən ali, orta ixtisas, texniki peşə məktəblərini bitirmiş şəxslərin təhsil
müddəti, habelə kadr hazırlayan kurslarda, ixtisasartırma və yenidən
ixtisaskeçmə kurslarında, aspiranturada, doktoranturada və klinik ordinaturada
təhsil müddəti də iş stajına daxil idi. Lakin həmin Qanunun 4-cü maddəsinin
ikinci hissəsində zabit heyətinin, praporşiklərin, miçmanların və müddətdən
artıq xidmət hərbi qulluqçularının, habelə müvafiq icra hakimiyyəti
orqanlarının (o cümlədən Daxili İşlər Nazirliyinin) sıravi və rəis heyətinin və
onların ailə üzvlərinin pensiya təminatının “Hərbi qulluqçuların pensiya təminatı
haqqında” Qanunla müəyyən edilməsi nəzərdə tutulmuşdur.
Belə ki, “Hərbi
qulluqçuların pensiya təminatı haqqında” Qanunla Azərbaycan Respublikasının
müvafiq icra hakimiyyəti orqanlarının zabit heyəti, gizirləri, miçmanları və
müddətindən artıq xidmət hərbi qulluqçuları, habelə müvafiq icra hakimiyyəti
orqanlarının sıravi və rəis heyəti, onların ailələri üçün Azərbaycan
Respublikasının ərazisində vahid dövlət pensiya sistemi müəyyən edilirdi.
Həmin Qanunun 16-cı
maddəsinin birinci hissəsinə əsasən hərbi qulluqçulara pensiya təyin edilməsi
üçün xidmət illərinin hesablanması qaydasını müvafiq icra hakimiyyəti orqanı (Azərbaycan
Respublikasının Nazirlər Kabineti) müəyyən etdiyindən, buna uyğun olaraq 1992-ci il 23 noyabr tarixli 631 nömrəli Qərar qəbul
edilmişdir. Həmin Qərar qəbul edildiyi vaxt onun preambulasında da göstərildiyi
kimi bu qərarın hüquqi əsası qismində “Vətəndaşların pensiya təminatı haqqında”
Qanun deyil, “Hərbi qulluqçuların pensiya təminatı haqqında” Qanun çıxış
etmişdir.
Qeyd olunmalıdır ki,
“Hərbi qulluqçuların pensiya təminatı haqqında” Qanun Azərbaycan Respublikasının 2007-ci il 19 oktyabr tarixli 462-IIIQD nömrəli
Qanunu ilə qüvvədən düşdükdən sonra 1992-ci il 23 noyabr
tarixli 631 nömrəli Qərarın mətni üzrə müvafiq istinadlar “Əmək pensiyaları
haqqında” Qanuna istinadlarla əvəz edilmişdir. Belə ki, sonuncu Qanunun 22.4-cü
maddəsində də hərbi xidmət müddətinin hesablanması qaydasının müvafiq icra
hakimiyyəti orqanı (Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti) tərəfindən müəyyən
edildiyi göstərilib.
Göründüyü kimi, 1992-ci
il 23 noyabr tarixli 631 nömrəli Qərarın hüquqi əsasını “Vətəndaşların pensiya
təminatı haqqında” Qanun deyil, “Hərbi qulluqçuların pensiya təminatı haqqında”
Qanunun 16-cı maddəsinin birinci hissəsi, sonuncu Qanun qüvvədən düşdükdən sonra
isə “Əmək pensiyaları haqqında” Qanunun 22.4-cü
maddəsi təşkil edir.
Belə ki,
Konstitusiyanın 130-cu maddəsinin VI hissəsinə əsasən məhkəmələr insan hüquq və
azadlıqlarının həyata keçirilməsi məsələləri ilə bağlı Azərbaycan Respublikası
Konstitusiyasının və qanunlarının şərh edilməsi haqqında Konstitusiya Məhkəməsinə
müraciət edə bilərlər.
Əlavə olaraq o da qeyd
olunmalıdır ki, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin (bundan sonra – Nazirlər
Kabineti) 2025-ci il 30 oktyabr tarixli 322 nömrəli Qərarı ilə 1992-ci il 23
noyabr tarixli 631 nömrəli və “Təminat xərcliyinin hesablanması, hərbi xidmət
müddəti və təminat xərcliyi barədə məlumatların təqdim olunması Qaydaları”nın təsdiq
edilməsi haqqında” 2007-ci il 27 avqust tarixli 135 nömrəli qərarlarında dəyişikliklər
edilmişdir (2026-cı il yanvarın 1-dən qüvvəyə minir). Həmin dəyişikliklərə əsasən
“Təminat xərcliyinin hesablanması, hərbi xidmət müddəti və təminat xərcliyi barədə
məlumatların təqdim olunması Qaydaları”nın 2-1-ci hissəsində hərbi və xüsusi
rütbəli şəxslərin təqvimi xidmət müddətinə aid edilən dövrlərlə bağlı oxşar müddəalar nəzərdə tutulmuşdur. Belə ki, Qaydaların
2-1.14-cü bəndinə görə hərbi və xüsusi rütbəli şəxslərə
güzəştli şərtlərlə əmək pensiyası təyin edilərkən müvafiq təhsil müddəti təhsilin
bir ili altı ay sayılmaqla (ən çoxu iki il altı
ay hesablanmaqla) hərbi və xüsusi rütbəli
şəxslərin təqvimi xidmət müddətinə aid edilmişdir.
Konstitusiya Məhkəməsinin
Plenumu onu da qeyd etməyi zəruri hesab edir ki, “Normativ hüquqi aktlar
haqqında” Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Qanununun (bundan sonra – “Normativ
hüquqi aktlar haqqında” Konstitusiya Qanunu) 53-cü maddəsinə əsasən normativ
hüquqi aktın mətni normaların ziddiyyətli təfsirini istisna edən sadə və aydın
dildə tərtib edilməlidir.
Naxçıvan Muxtar
Respublikası Ali Məhkəməsinin müraciətindən göründüyü kimi, 1992-ci il 23
noyabr tarixli 631 nömrəli Qərarının 1-ci hissəsinin on dördüncü abzasının müddəaları
hüquq tətbiqedənlər tərəfindən fərqli təfsir edilmişdir. Həmçinin Nazirlər
Kabinetinin yuxarıda qeyd edilən 2025-ci il 30 oktyabr tarixli 322 nömrəli Qərarı
ilə
də ziddiyyətli təfsirin istisna edilməsi istiqamətində
hər hansı təkmilləşdirmə həyata keçirilməmişdir.
Konstitusiya Məhkəməsinin
Plenumu bir sıra qərarlarında qanunverici tərəfindən hər hansı ictimai münasibətlərin
tənzimlənməsinə dair normativ hüquqi aktlar qəbul edilərkən hüquqi müəyyənlik
prinsipinə riayət edilməsinin vacibliyini vurğulamışdır. Hər bir qanunun və ya
onun hər hansı bir müddəasının hüquqi müəyyənlik prinsipinə cavab verməsi
olduqca vacibdir. Bunun təmin edilməsi üçün hüquq normaları birmənalı və aydın
olmalıdır. Bu öz növbəsində hər kəsə onun hüquq və azadlıqlarının müdafiə ediləcəyinə,
hüquq tətbiqedənin hərəkətlərinin isə proqnozlaşdırıla bilən olacağına əminlik
verməlidir. Bunun əksi, yəni hüquq normasının məzmununun qeyri-müəyyənliyi
hüquq tətbiqetmədə məhdudiyyətsiz mülahizə üçün imkan yaratmaqla, hər bir
normativ hüquqi aktın əsasında dayanmalı olan qanunun aliliyi, qanun və məhkəmə
qarşısında bərabərlik və ədalət prinsiplərinin pozulmasına gətirib çıxara bilər
(“Azərbaycan Respublikasında hərbi xidmətə çağırışın əsasları haqqında” Azərbaycan
Respublikası Qanununun 21-ci maddəsinin və Azərbaycan Respublikası Cəzaların
İcrası Məcəlləsinin 180.3-cü maddəsinin müddəalarının şərh edilməsinə dair”
2008-ci il 22 sentyabr tarixli, “Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin
59.1.9 və 60-cı maddələrinin bəzi müddəalarının şərh edilməsinə dair” 2012-ci
il 2 aprel tarixli, “Palladium Defence and Security Solutions” Məhdud Məsuliyyətli
Cəmiyyətinin şikayəti üzrə 2022-ci il 16 sentyabr tarixli qərarlar).
Konstitusiyanın 7-ci
maddəsində təsbit olunmuş hakimiyyətlərin bölünməsi prinsipinə görə,
Konstitusiya Məhkəməsi normayaratma fəaliyyətinin subyekti, yəni hər hansı
hüquq münasibətlərinin tənzimlənməsinə dair normativ hüquqi aktı hazırlayan, o
cümlədən onların müddəalarının mətnini dəyişən və ya əlavə normaları daxil edən
orqan və ya normayaratma təşəbbüsünün subyekti deyil, səlahiyyətli subyektlərin
sorğu və müraciətləri, vətəndaşların şikayətləri əsasında qanunverici, icra və
məhkəmə hakimiyyəti orqanları və yerli özünüidarəetmə orqanları tərəfindən qəbul
olunmuş aktlar üzərində konstitusiya nəzarətini həyata keçirən ali konstitusiya
ədalət mühakiməsi orqanıdır.
Yuxarıda qeyd
olunduğu kimi, Konstitusiya hər kəsin sosial təminat hüququna zəmanət verərək
(Konstitusiyanın 38-ci maddəsinin III hissəsi), bu konstitusion hüququn həyata
keçirilməsinin şərtlərinin və qaydalarının, o cümlədən pensiya hüququnun
yaranması əsaslarının, pensiyanın növlərinin və hesablama qaydalarının müəyyən
edilməsini qanunvericinin səlahiyyətlərinə aid etmişdir. Qanunverici öz növbəsində
pensiya təyin olunmasının həm ümumi əsasları, həm də həyata keçirilən peşəkar fəaliyyətin
xarakterindən çıxış edərək, müəyyən kateqoriyadan olan vətəndaşlar üçün pensiya
hüququnun xüsusiyyətlərini, o cümlədən imtiyazlı şərtlərini də müəyyən etmək səlahiyyətinə
malikdir.
Konstitusiyanın
119-cu maddəsinin səkkizinci abzasına əsasən Nazirlər Kabineti Azərbaycan
Respublikası Prezidentinin onun səlahiyyətlərinə aid etdiyi məsələləri həll
edir. “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa dəyişikliklər
və əlavələr edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikası Qanununun tətbiq edilməsi
haqqında” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2006-cı il 22 dekabr tarixli
499 nömrəli Fərmanının 2.2-ci bəndinə uyğun olaraq hərbi xidmət müddətinin
hesablanması qaydasını müəyyən etmək Nazirlər Kabinetinin səlahiyyətinə aid
edilmişdir.
Qeyd olunanları nəzərə
alaraq Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu hesab edir ki, “Normativ hüquqi aktlar
haqqında” Konstitusiya Qanununun 53-cü maddəsinin tələblərinə əsasən Nazirlər
Kabinetinin 2007-ci il 27 avqust tarixli 135 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Təminat
xərcliyinin hesablanması, hərbi xidmət müddəti və təminat xərcliyi barədə məlumatların
təqdim olunması Qaydaları”nın 2-1.14-cü bəndinin müddəalarının təkmilləşdirilməsi
Nazirlər Kabinetinə tövsiyə edilməlidir.
“Konstitusiya Məhkəməsi
haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 49-cu maddəsinə uyğun olaraq məhkəmə
iclasının gedişində sorğu, müraciət və ya şikayətin icraata qəbul edilməsindən
imtina olunması əsasları aşkar edildikdə Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu iş
üzrə icraata xitam verir.
Konstitusiyanın
130-cu maddəsinin VI hissəsini, “Konstitusiya Məhkəməsi
haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 37.0.2, 49, 60, 62 və 68.1-ci maddələrini
rəhbər tutaraq, Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu
QƏRARA
ALDI:
1. Azərbaycan
Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun bu Qərardadının təsviri-əsaslandırıcı
hissəsində göstərilən hüquqi nəticələr nəzərə alınsın.
2. Azərbaycan
Respublikası Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun bu Qərardadının təsviri-əsaslandırıcı
hissəsində göstərilən əsaslara görə Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məhkəməsinin
müraciəti üzrə konstitusiya işinin icraatına xitam verilsin.
3. Azərbaycan
Respublikası Konstitusiyasının 119-cu maddəsinin səkkizinci abzasının və “Normativ
hüquqi aktlar haqqında” Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Qanununun 53-cü
maddəsinin tələblərinə əsasən Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin
2007-ci il 27 avqust tarixli 135 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Təminat xərcliyinin
hesablanması, hərbi xidmət müddəti və təminat xərcliyi barədə məlumatların təqdim
olunması Qaydaları”nın 2-1.14-cü bəndinin müddəalarının təkmilləşdirilməsi Azərbaycan
Respublikasının Nazirlər Kabinetinə tövsiyə edilsin.
4. Qərardadın surəti
7 gün müddətində Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti və Naxçıvan
Muxtar Respublikasının Ali Məhkəməsinə göndərilsin.
Sədr Fərhad Abdullayev
